Drohobycz. Polskie szkolnictwo na Kresach

Rozmawiamy z panem ADAMEM CHΜPKIEM – osob cenion i znan w 鈔odowisku Polak闚 st康, 瞠 zawiaduje wszystkimi polskimi szk馧kami niedzielnymi na obecnej Ukrainie.

-W豉軼iwie to my tu mamy taki o鈔odek metodyczny, centrum o鈍iatowe na Ukrainie, do którego nale膨 te w豉郾ie szkó趾i sobotnio-niedzielne, ale w tych szko豉ch s ró積e poziomy. - mówi pan Jan Ch這pek.
S kursy, szko造 pe軟e, a w niektórych tylko zaj璚ia fakultatywne. Do mnie nale膨 sprawy metodyczne wspomnianych szkó niedzielnych.
W naszym okr璕u – mamy ich najwi璚ej na Ukrainie. Obecnie tworzymy tu Centrum Metodyczne, które b璠zie funkcjonowa這 z ramienia Ministerstwa O鈍iaty na Ukrainie, co jest dla nas bardzo wa積e,.
Mówi pan – najwi瘯sza ilo嗆, a konkretnie: ile tych szkó jest pod pa雟k opiek metodyczn?
Ponad 180 takich punktów nauczania j. polskiego, i obecnie to, co mówi貫m: - tworzymy Centrum Metodyczne. To Centrum musi mie jak捷 siedzib. Dwie siostry, by貫 mieszkanki Drohobycza, przekaza造 nam swoj w豉sno嗆 rodzinn, - budynek z 1860 roku. To jest stary budynek i bardzo zniszczony. Powoli prowadzimy jego remont.
Ja tu dzi瘯uj Polonii Ameryka雟kiej, która równie w陰cza si w t akcj pomocy i za po鈔ednictwem pani Marii Mireckiej-Lory wspiera nas finansowo w tym dziele.
Pan jest z zawodu nauczycielem?
Tak, jestem nauczycielem z zawodu i ucz w szkole polskiej historii i geografii. Opracowa貫m tak瞠 dla ukrai雟kiego Ministerstwa O鈍iaty program z historii i geografii Polski. Ten program uzyska aprobat tego ministerstwa i teraz wed逝g tego programu uczymy historii i geografii.
W jakim j瞛yku?
W j瞛yku polskim. W豉軼iwie to my鄉y uczyli w dwóch j瞛ykach: polskim i ukrai雟kim, bo takie s tu wymagania. Opracowali鄉y tak瞠 praktycznie wszystkie programy nauczania przedmiotów ojczystych, tutaj u nas w szkole.
Jest pan, jako metodyk nauczania, osob odpowiedzialn za poziom nauczania w tych wszystkich szkó趾ach niedzielnych, ma pan mo磧iwo嗆 porównania i zna pan liczebno嗆 ka盥ej z tych szkó. W której z miejscowo軼i jest najliczniejsza i najbardziej efektywnie pracuj帷a polska szko豉 niedzielna?
Je瞠li analizowa wed逝g województw, to najwi璚ej Polaków mieszka w województwie 篡tomierskim i chmielnickim, tam jest ogrom Polaków. Polskie szko造 praktycznie zosta造 tam ca趾owicie zlikwidowane w trzydziestych latach i cho wi瘯szo嗆 Polaków mieszka w豉郾ie tam, to na skutek wcze郾iejszej likwidacji szkó – znajomo嗆 j瞛yka jest bardzo nik豉. Teraz bardzo aktywnie odradzaj si te szko造, cho ci庵le brak w nich nauczycieli. Na Uniwersytecie w Drohobyczu zosta uruchomiony na wydziale studiów podyplomowych kierunek: j瞛yk polski i literatura polska. Na Ukrainie tak dziel; nie jest to w ca這軼i j瞛yk polski tylko j瞛yk – jako gramatyka i osobno literatura. Jest wi璚 taki kierunek studiów podyplomowych i w ci庵u dwóch lat studiów zaocznych osoba, która ma wy窺ze pedagogiczne wykszta販enie, mo瞠 otrzyma drugi kierunek, jako nauczyciel j瞛yka polskiego. To dla nas jest wielka pomoc, bo 瘸den urz璠nik od o鈍iaty w tym momencie ju nie ma 瘸dnego wp造wu na to czy nauczyciel odpowiada nam do tej pracy czy nie.
Oprócz tego przygotowujemy tak瞠 kadr naukowa. Ju kilka osób robi doktorat Polsce, ale to s ludzie 穎naci i zam篹ni, bo to jest warunek posy豉nia na te studia, no, bo wiadomo: je瞠li nie穎naci i niezam篹ni to ró積ie losy mog si u這篡 i bywa cz瘰to tak, 瞠 osoba, któr dla naszych potrzeb wys豉li鄉y na studia i która w Polsce zdoby豉 wykszta販enie ju z tej Polski do nas nie wróci豉. Wysy豉my wi璚 teraz do Polski ludzi rodzinnie zwi您anych z Drohobyczem, 瞠by by豉 gwarancja, 瞠 wróc i pó幡iej b璠 u nas pracowa na uniwersytecie.
Bardzo m康ra to polityka, bo wiadomo, 瞠 czasami 篡cie samo pisze za nas scenariusze. Kiedy m這da, interesuj帷a dziewczyna spotka w Polsce kogo równie m這dego i interesuj帷ego, to wiadomo, 瞠 zostanie, zapominaj帷, kto j wys豉 i po co jecha豉 studiowa do Polski. Stanowi to potem ogromny uszczerbek w strukturze intelektualnej miasta, bo polskie 鈔odowisko na skutek takich dzia豉 ubo瞠je o sam kwiat inteligencji.
Panie Adamie! Temat konkretny i bardzo istotny we wszystkich poczynaniach: PIENI.ZE. D瞠ntelmeni o nich nie dyskutuj, d瞠ntelmeni je po prostu maj, jak powiedzia kiedy jeden z polityków, ale bolesna rzeczywisto嗆 i nagminny brak 鈔odków finansowych w 鈔odowisku Polaków tu, na tym terenie jest widoczna go造m okiem. Z czego trzeba tym nauczycielom pracuj帷ym w sobotnio-niedzielnych szkó趾ach zap豉ci.
Z czego p豉cicie?
To jest dla nas najbardziej bolesny problem, ale nawi您uj帷 do wysy豉nia do Polski naszych najzdolniejszych m這dych Polaków to wiadomo, 瞠 posy豉 trzeba, bo od wieków by這 tak, 瞠 najlepsze i najzdolniejsze dzieci uczy造 si w równie najlepszych szko豉ch. Uwa瘸m, 瞠 jak w przysz這軼i na Ukrainie zmieni si sytuacja – oni tutaj wróc, bo b璠zie zapotrzebowanie na dobr kadr naukow,. Czy uwa瘸j panie, za ca趾owicie naganne, 瞠 taki absolwent renomowanej polskiej uczelni ma wróci tu po to tylko, 瞠by na przyk豉d sprzedawa owoce na bazarze,
瞠by w jaki sposób zarobi na 篡cie, bo niestety pracy u nas, na Ukrainie ma這? A co do finansowania szkó貫k niedzielnych, no to jest rzeczywi軼ie najbardziej bolesny problem. Uwa瘸m, 瞠 w tym przypadku pa雟two polskie powinno si stara, 瞠by nasi nauczyciele otrzymywali zap豉t na tym poziomie jak nauczyciele w szko豉ch ukrai雟kich czy, co by這by ju rozwi您aniem idealnym: tak, jak otrzymuje w Polsce nauczyciel j瞛yka ukrai雟kiego w Polsce w dzia豉j帷ych tam szko豉ch dla mniejszo軼i narodowych z ukrai雟kim j瞛ykiem wyk豉dowym.
Powiedzia pan: PA垶TWO POLSKIE P O W I N N O. Czy nale篡 to rozumie tak, 瞠 pa雟two polskie nie p豉ci w tej chwili nauczycielom, a ukrai雟kie w豉dze o鈍iatowe zobowi您ane do takich p豉tno軼i w my郵 dwustronnych umów mi璠zynarodowych – nie p豉c równie?
Pa雟two ukrai雟kie w wi瘯szo軼i placówek nie p豉ci nauczycielom j.polskiego, ma這 tego, s ogromne trudno軼i z rejestracj tych placówek, cho niby prawo ukrai雟kie jest otwarte na te sprawy.
Jestem zbulwersowana. No jak to jest, my w Polsce finansujemy od lat utrzymanie szkó z ukrai雟kim j瞛ykiem wyk豉dowym szkó 鈔ednich, a tutaj strona ukrai雟ka nie mo瞠 finansowa cho熲y tylko tych szkó sobotnio-niedzielnych?
Twierdz, 瞠 nie maj pieni璠zy, ani na w豉sne szko造, ukrai雟kie, ani na nasze, polskie. Cho ja tu nie widz ró積icy, bo ja tak samo p豉c podatki jak ka盥y obywatel tego pa雟twa i tak samo, jak ka盥y inny pracuj na rzecz tego pa雟twa. My mieli鄉y bardzo przykry przypadek, bo tu niedaleko, w Stryju, nam w styczniu zlikwidowano polsk szko喚 i trzeba by這 podj望 konkretne decyzje. To nie by這 zamkni璚ie czasowe, jaka kwarantanna, tylko po prostu decyzja o likwidacji szko造.
Dlaczego?
Z prostej przyczyny. Dla tej szko造 w bud瞠cie miasta by造 przewidziane pieni康ze na ten cel w wysoko軼i 30 dolarów miesi璚znie, 鄉ieszna kwota, bo pieni康ze te nawet nie pokrywaj kosztów zwi您anych z funkcjonowaniem szko造 (鈍iat這, czynsz, ogrzewanie), ale rzecz polega豉 na tym, 瞠 by豉 to próba si:, co my z tym zrobimy i jak my na to bezprawie zareagujemy. Spo貫czno嗆 polska zmobilizowa豉 si, protestowa豉 pisz帷 listy do w豉dz, do kuratorium, do Ministerstwa O鈍iaty, równie do w豉dz o鈍iatowych Polsce i niedawno zapad豉 decyzja, która cofn窸a to wcze郾iejsze rozporz康zenie o likwidacji szko造. No, to trwa這 kilka miesi璚y, kiedy szko豉 by豉 zamkni皻a, dzieci oficjalnie si nie uczy造, ju nie mówi帷 o tym, 瞠 nauczyciel nie otrzymywa 瘸dnych pieni璠zy.
Wniosek z tego, 瞠 nie wolno siedzie z za這穎nymi r瘯oma i pozwala, aby w豉dze lokalne bez porozumienia z zainteresowanymi – autorytarnie decydowa造 o sprawach wa磬ich dla Polaków mieszkaj帷ych na Kresach.
Oczywi軼ie. Ale czy naszym zadaniem jest ka盥orazowo walka o nasze prawa? Nam si to przecie wszystko zwyczajnie i po prostu powinno nale瞠, na mocy tych umów mi璠zynarodowych, o których wspominali鄉y ju wcze郾iej.
A jak pan widzi dalsz mo磧iwo嗆 egzekwowania tego wszystkiego, co wam si s逝sznie nale篡?
Uwa瘸m, 瞠 to, co jest w umowach mi璠zy polska i Ukraina ( a jest tam przecie szczegó這wy zapis o prawach mniejszo軼i) powinno by nam dane. Je郵i nie – musimy od razu protestowa przy wspó逝dziale w豉dz polskich.
Tyle mówi si u nas, 瞠 Sejm i Senat stoj na stra篡 praw Polaków mieszkaj帷ych poza granicami ... I tak dalej i tak dalej. To jest taka s這dka nowomowa i takie równie s這dkie obiecanki-cacanki szczególnie przed wyborami, potem, kiedy ci wspaniali ludzie ju zasi康 w 豉wach poselskich to zapominaj o tym, co obiecali swoim wyborcom, co obiecali równie Polakom mieszkaj帷ym poza granicami kraju. Czy w tych trudnych sytuacjach zwracali軼ie si do któregokolwiek z posów czy klubów parlamentarnych?
Oczywi軼ie. Jest dobra wspó逍raca z Senatem, ale jest problem w tutejszej mentalno軼i. Widzimy to na przyk豉dzie Cmentarza Orl徠 Lwowskich; t jak捷 ogromn boja潯 Ukrai鎍ów przed rzekom polonizacj. Jaka tu, w Drohobyczu, mo瞠 by polonizacja, je郵i w mie軼ie, w którym mieszka oko這 100 tysi璚y mieszka鎍ów jest oko這 2 tysi璚y Polaków? Czy my mo瞠my spolonizowa 98 tysi璚y pozosta造ch mieszka鎍ów Drohobycza? To jest 鄉ieszne, ale za tym ci庵le stoi strach w豉dz i decydentów wiedz帷ych o bezprawnym wej軼iu w posiadanie tych ziem.
A my, Polacy, mieszkaj帷y tu od zawsze? W obecnej sytuacji jaka jest, podporz康kowujemy si, ba, my g這sowali鄉y za niepodleg這軼i tego pa雟twa, wspó逝czestniczymy jak ka盥y obywatel w jego budowie, a je郵i odnawiamy ko軼ió, to ten ko軼ió jest przecie na terenie obecnego pa雟twa ukrai雟kiego, a nie pa雟twa polskiego. Je瞠li uczymy dzieci j瞛yka polskiego to uczymy tego j瞛yka obecnych obywateli Ukrainy; tym samym b璠 dzi瘯i temu m康rzejsi. (Wyja郾iam: Polacy mieszkaj帷y na dawnych Kresach Rzeczypospolitej maj wpisan w dokumentach narodowo嗆 polsk, ale obywatelstwo ukrai雟kie). Wydaje mi si, 瞠 trzeba jeszcze troch czasu, 瞠by te stereotypy my郵owe w鈔ód decydentów ukrai雟kich zosta造 prze豉mane i 瞠by nast徙i造 jaki znacz帷e zmiany.
Mamy przyk豉d 60 rocznicy mordów na Wo造niu. Dwie wypowiedzi dwóch prezydentów o jednej sprawie. To mówi o wszystkim. Czy to jest problem powiedzie; PRZEPRASZAM?
Przecie cz這wiek, który stoi w kolejce do konfesjona逝 - tym samym idzie wyzna swoje grzechy. Czy powiedzie przepraszam za to, co cho ja sam nie zrobi貫m, a co zrobili moi ziomkowie – to powinien by problem?.
To s這wo powinno pa嗆 równie dla dobra narodu ukrai雟kiego, bo dzi瘯i temu ten瞠 naród by豚y inaczej postrzegany przez nas, Polaków.
Ja nie mam generalnie nic przeciwko Ukrai鎍om, uwa瘸m, 瞠 w ka盥ym narodzie s ludzie dobrzy i prawi, ale s odszczepie鎍y i degeneraci.
Czy uwa瘸 pan, 瞠 w obecnej sytuacji, dla 鈍i皻ego spokoju tu, na Kresach, wolno nam oddawa cokolwiek, co jest nasze, w sensie materialnym i duchowym; odst瘼owa z tych miejsc gdzie nale篡 walczy o honor Polaków?
Ja uwa瘸m, 瞠 liczy si nasz zbiorowy honor, honor Polaków i honor ka盥ego z nas, jako cz這wieka.
Jestem przekonana, 瞠 to, co robi pan tutaj, w tym 鈔odowisku jest wa積e i znacz帷e, a pan sam – postrzegany jako Polak, który wysoko i dumnie nosi g這w i dla tej Polski stara si tu, na Kresach bardzo wiele robi.
Ojciec 安i皻y powiedzia bardzo pi瘯nie: To, czego nie zrobi造 czo貪i obcych mocarstw, to potrafi zrobi kultura i to jest bardzo wa積a rzecz..
Powiedzia pan: kultura. Drohobycz to Brunon Schulz, jego „Sklepy cynamonowe”, freski. Tyle kojarzy si przeci皻nemu Polakowi.
Co wi璚ej?
Drohobycz - to Marcin Laterna ksi康z jezuita, pierwszy autor modlitewnika tylko i wy陰cznie w j瞛yku polskim, to Kazimierz Wierzy雟ki, Feliks Lachowicz i genera Maczek, który tutaj si uczy, i wielu innych generaów, wojskowych. Kresowy Drohobycz to cz窷 tego przys這wiowego obwarzanka, o którym mówi Józef Pi連udski; obwarzanka, w którym by這 wiele dobrego dla kultury polskiej, rusi雟kiej 篡dowskiej. Ot, 篡dowski malarz - Maurycy Gotlieb.
Te z Drohobycza?
Oczywi軼ie. I Iwan Franko. To jest po Szewczence drugi poeta w kulturze ukrai雟kiej i te st康 pochodzi. Drohobycz to znacz帷e dla kultury miasto. Zreszt, 瞠by nie obrazi innych miast na Kresach: w ka盥ym co znacz帷ego si dzia這 i ka盥e mia這 w鈔ód swoich mieszka鎍ów ludzi, którzy znajduj si dzi na kartach encyklopedii.
A co zdaniem pana poza kultur pozostawili tu Polacy?
Drohobycz powsta na soli, osiemset lat temu; sam Kazimierz Wielki powiedzia: - St康 b璠 jada sól! Wywo穎no wi璚 z Drohobycza sól na królewski stó. Pó幡iej, w XIX wieku ten wybuch ropy, dzi瘯i czemu Drohobycz i Borys豉w sta造 si miastami na miar ameryka雟kiej Pensylwanii. Destylacja ropy przynios豉 miastu bogactwo.
Zabytki: ko軼ió z XIV wieku, fundacja Jagiello雟ka, na ko軼iele – portal, który jest pierwsz pami徠ka bitwy pod Grunwaldem. I ta wielokulturowo嗆, wzajemne przenikanie si kultur i harmonijne wspó鹵ycie i wspó逍raca ludzi ró積ych wyzna i narodowo軼i. To by這 mo磧iwe tylko tu, na Kresach.
Kiedy to by這 tak, 瞠 jak do nas, do moich dziadków przychodzili Ukrai鎍y, to w naszym domu mówili po polsku, a jak dziadek szed z wizyt to stara si w domu gospodarzy mówi po ukrai雟ku, nawet po 篡dowsku te potrafi si porozumie!. Tak wygl康a這 kiedy praktyczne prze這瞠nie tej wielokulturowo軼i na codzienne funkcjonowanie miasta i kontakty mieszka鎍ów.
A s造nna sprawa fresków Brunona Schulza?
No có, wyci皻o i wywieziono je do Izraela do Instytutu Jad Vashem. To zosta這 wyci皻e z tego mieszkania gdzie pracowa Schulz.
Powiem, 瞠 by這 to dzia豉nie wysoce niew豉軼iwe, nie chc帷 jednoznacznie nazwa tego barbarzy雟twem. Te freski powinny by造 zosta w tym mieszkaniu, a mieszkanie – wykupione i urz康zone tam muzeum.
Dzie豉 sztuki pozosta造by w swoim 鈔odowisku, w miejscu gdzie powsta造.
W Izraelu b璠 w obcym dla siebie miejscu, mimo, 瞠 malowa je 砰d;
ale 砰d urodzony i dzia豉j帷y w kresowym Drohobyczu.
Wspomina pan o znanych drohobyczanach, ludziach urodzonych tu i pracuj帷ych w tym mie軼ie. Jedn z takich bardzo znanych osób dzia豉j帷ych na rzecz Polaków i kultury polskiej na Kresach by豉 zmar豉 w pierwszych dniach lipca - Dora Kacnelson, jak sama o sobie zwyk豉 mówi – polska 玆DÓWKA.. To zapewne wielka strata dla Polaków na Kresach, bo Dora Kacnelson by豉 osob, o której Polacy wyra瘸li si zawsze z wielkim uznaniem i wielkim szacunkiem.
Znamienne: podczas 安iatowego Zjazdu i Pielgrzymki Kresowian na Jasnej Górze w dniu 5 lipca – jedyn osob, któr uhonorowano chwil milczenia by豉 w豉郾ie polska 砰dówka – Dora Kacnelson i to stanowi wyraz postawy Kresowian, tego, 瞠 my, Kresowianie nie rozgraniczamy: Polak, 砰d, Ruski, Ukrainiec. Uwa瘸my, 瞠 wszyscy jeste鄉y równi wobec Boga,
a linia podzia逝 istnieje tylko mi璠zy dobrym i z造m cz這wiekiem
Zna貫m pani Kacnelson. Kiedy zak豉dali鄉y polsk szko喚 w Drohobyczu ona by豉 dla nas ogromn pomoc, s逝篡豉 podr璚znikami, d逝gopisami, zeszytami. To przychodzi這 od 砰dówki Dory Kacnelson dla polskiej szko造. Trzeba powiedzie równie, 瞠 jak pani Dora otrzymywa豉 jak捷 pomoc to dzieli豉 równo: dla biednych Polaków, biednych 砰dów, Ukrai鎍ów i Rosjan. Tam nie by這 podzia逝 na narodowo軼i; jedynym kryterium by stopie zamo積o軼i. Pomoc dostawa ten, który by najbiedniejszy i nie mia znik康 jakiejkolwiek innej pomocy.Wiem ile pomaga豉 najbiedniejszym dzieciom, które ucz瘰zcza造 do naszej szko造. Sporz康zali鄉y posi趾i dla tych g這dnych dzieci w sobotnio-niedzielnej szkole. Jaka symboliczna kromka chleba, 瞠by dziecko nie zas豉b這 z g這du – to dzi瘯i jej pomocy. Kiedy by jej pogrzeb, to rano by豉 u nas msza w cerkwi, w po逝dnie by貫m na nabo瞠雟twie 篡dowskim, a wieczorem by豉 msza w ko軼iele za jej dusz. To te jest symboliczne.
Na tym nabo瞠雟twie 篡dowskim w Drohobyczu,( w jakim prywatnym domu, bo u nas nie ma synagogi), to po sko鎍zeniu 篡dowskich rytuaów by這 ojcze nasz w j瞛yku ukrai雟kim, niemieckim i polskim. Bo ona 鈍ietnie mówi豉 po niemiecku i przedstawiciele 鈔odowiska niemieckiego równie byli na tych wszystkich nabo瞠雟twach. O Dorze Kacnelson mówi si, 瞠 by豉 symbolem, ja powiem wi璚ej – ona by豉 wzorcem werwy, energii, zaanga穎wania mimo up造wu lat i spadku si witalnych. Par dni przed swoj 鄉ierci zadzwoni豉 do mnie, 瞠bym si zaopiekowa starsz pani, Polk, która ocala豉 po pogromie w 1943 roku niedaleko Drohobycza. Mówi豉 do mnie:
- Prosz o niej pami皻a, bo ona s豉ba i nogi ja bardzo bol; trzeba, 瞠by jej kto pomóg. I doda豉: Ja pewnie, Jasiu, ju ostatni raz do ciebie dzwoni...
Wspomnia pan o wydarzeniach z 1943 roku, o tragedii, jaka dotkn窸a Polaków na tej ziemi, której byli mieszka鎍ami i w豉軼icielami.
Ja nie powiem, 瞠 winowajc tych zbrodni by naród ukrai雟ki. Winne s systemy: faszyzm, komunizm, a w tym przypadku skrajny szowinizm i nacjonalizm. W naszym domu mieszka ksi康z z Gajów Górnych i w豉軼iciel m造na z tej miejscowo軼i, których o napadzie uprzedzi ksi康z grekokatolicki i oni przed napadem przyjechali do Drohobycza i u mojej, 鈍i皻ej pami璚i babci, znale幢i mieszkanie i dzi瘯i temu ocaleli. Mordowali z這czy鎍y, przest瘼cy spod znaku OUN UPA.
My równie z pani Mari Lory mamy w Chicago znajom: pani Wand G逝szek, Kresowiank, któr od niechybnej 鄉ierci uratowa m這dy Ukrainiec w dzie przed planowanym napadem mówi帷 jej: -
-Wandziu, uciekaj, bo tej nocy przyjd po ciebie i twoja rodzin. Pozdrawiamy ci Wandziu - z Drohobycza!

Razem z panem Janem Ch這pkiem jedziemy jeszcze na miejsce, w którym trwaj prace remontowe w budynku ofiarowanym przez dwie Kresowianki z Drohobycza, obecnie mieszkaj帷e w Bytomiu.
W budynku, który ma w przysz這軼i by o鈔odkiem metodycznym dla polskich sobotnio-niedzielnych szkó – co tam robi si przy fundamentach. Mierz帷 stan tego domku ameryka雟k czy nawet tylko polsk miar – nale瘸這by go po prostu zburzy i jeszcze raz od nowa zbudowa, ale sk康 wzi望 na to 鈔odki? W budynku sypie si dos這wnie wszystko i chyba tylko jaki cud móg豚y sprawi, by roboty ruszy造 do przodu. Czy Drohobyczanie maj szans wygra z czasem, z oporn rzeczywisto軼i, bezduszno軼i ukrai雟kich urz璠ników, z brakiem pieni璠zy wreszcie - na zrealizowanie tego zamierzenia?
Je郵i t spraw nie zajmie si tak solidnie i od podstaw Senat, z którym rzekomo s ca趾iem niez貫 kontakty, je郵i nie b璠zie interweniowa這 polskie Ministerstwo O鈍iaty, je郵i nie pomo瞠 Wspólnota Polska, to znów Polakom na Kresach przyjdzie liczy tylko na dobroczynno嗆 i wsparcie ze strony rodaków na Zachodzie. Ale czy tak by powinno?...

Rozmow z Adamem Ch這pkiem dla potrzeb Polskiego Radia w Ameryce przeprowadzi豉 Danuta Skalska

2007-06-10 16:01:17


WsteczW g鏎Strona startowaMapa serwisuKontakt