Tarnopol

Polacy w Tarnopolu maj szcz窷cie. Ich prezesem, prezesem Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Tarnopolskiej jest profesor nadzwyczajny Henryk Stro雟ki.

Rozmawiamy z nim w siedzibie Towarzystwa, niewielkim, biedniutko urz康zonym pomieszczeniu znajduj帷ym si w starej cz窷ci miasta.
Panie Profesorze, panie Prezesie – dla Pana, jako Polaka, droga do zdobycia tak wysokiej pozycji w 鈍iecie naukowym i w spo貫czno軼i Tarnopola by豉 chyba bardzo d逝ga i ciernista?.
Ka盥a droga w nauce jest nie豉twa. Doktorat zrobi貫m we Lwowie jeszcze w czasach sowieckich, w czasach, kiedy w Polsce wybuch豉 SOLIDARNO汎, wi璚 z powodu wydarze solidarno軼iowych dla mnie, Polaka wstrzymano na dwa lata obron pracy doktorskiej. Habilitacj zrobi貫m na Uniwersytecie Warszawskim. Na Ukrainie, nie zosta豉 ona niestety, uhonorowana.
- No w豉郾ie, dlaczego?
Bo okazuje si, 瞠 Ukraina jednostronnie nie uznaje tych umów mi璠zynarodowych; tak pozosta這 jeszcze od czasów sowieckich.
Tak, wi璚 za篡czyli sobie abym jeszcze raz broni tej pracy na Ukrainie.
Ciekawe czy Polska uznaje dyplomy ukrai雟kie?
Tak, Polska uznaje i to na podstawie jeszcze tych umów zawartych w czasach istnienie RWPG. No wi璚 jako Polak musia貫m jeszcze raz stan望 do obrony swojej pracy. Obroni貫m j na Uniwersytecie Czerniowieckim, wi璚 w tej chwili mam dwa dyplomy: ukrai雟ki i polski. Straci貫m troch czasu i nerwów.
Czyli nie pomyli豉m si bardzo wspominaj帷 o tej wyj徠kowo trudnej, cierniowej drodze Polaka do kariery naukowej na Ukrainie.
Czy to, 瞠 zdoby pan pozycj w 鈍iecie naukowym, ma konkretne
prze這瞠nie na pa雟ka dzia豉lno嗆 spo貫czn jako prezesa Towarzystwa
Kultury Polskiej Ziemi Tarnopolskiej?
Bez w徠pienia. Polakami na Ukrainie zajmuj si jakby na dwóch p豉szczyznach; pracy spo貫cznej i naukowej. Moje zainteresowania naukowe dotycz bowiem losów ludno軼i polskiej na Ukrainie szczególnie tej zazzbrucza雟kiej w latach 20 i 30 XX wieku, chocia dotykam te stosunków polsko-ukrai雟kich. Na codzie wi璚 zajmuj si spo貫cznie i naukowo t sam problematyk. W swojej pracy habilitacyjnej, w monografii dot. losów ludno軼i polskiej na Ukrainie zazbrucza雟kiej u篡wam tej 篡wej historii: nagrywa貫m wspomnienia ludzi, które potem skorelowa貫m z materia貫m wyci庵ni皻ym z archiwów sowieckich. To mi bardzo pomaga, i nie potrafi豚ym ju 篡 bez kontynuowania tej dzialalno軼i jako naukowiec i jako dzia豉cz spo貫czny.
Fakt, 瞠 to w豉郾ie pan kieruje stowarzyszeniem Polaków ma na pewno bezpo鈔ednie prze這瞠nie na ilo嗆 osób deklaruj帷ych swoj przynale積o嗆 do tej organizacji. Jest to pewnie szczególny honor dla Polaków mieszkaj帷ych w Tarnopolu – nale瞠 do organizacji, któr kieruje tak wybitny naukowiec?
Ko鎍zy si ju moja druga kadencja. W Tarnopolu, mimo obudzenia 篡cia narodowego w minionych latach, obserwujemy, niestety, zmniejszenie ilo軼iowe ludno軼i polskiej. Wykaza to ostatni spis ludno軼i na Ukrainie. Swoj polsko嗆 zadeklarowa這 zaledwie 144 tys. osób.
W porównaniu z ostatnim, sowieckim jeszcze spisem, kiedy ludno嗆 polska stanowi豉 219 tys. osób – to jest to bardzo wyra幡y spadek. Gdzie tych 70 tys. Polaków uby這.
Dlaczego?
Ró積e przyczyny si na to z這篡造, ale przede wszystkim brak szkolnictwa polskiego, rozbicie ruchu polonijnego na Ukrainie i brak dotacji ze strony pa雟twa ukrai雟kiego. Nieub豉ganie tak瞠 post瘼uje proces asymilacji. Mam na my郵i mieszane rodziny. Polacy nie mieszkali zwartymi grupami, a w rozproszeniu. To wszystko na tym zawa篡這.
Starsze pokolenie wymiera, a m這dsze, zdobywaj帷 wykszta販enie, ucieka do Polski, co równie, i to w sposób dotkliwy, zuba瘸 struktur narodowo軼iow o najwarto軼iowszy element polski.
U nas nie tak wiele. W Tarnopolu tylko 3 rodziny skorzysta造 z repatriacji do Polski. To jest prawda, 瞠 m這dzie nie wraca, ale jest te mnóstwo ludzi, którzy zatracaj swoj to窺amo嗆 narodow. Wiem te, 瞠 w niektórych miejscowo軼iach spis ludno軼i nie by przeprowadzony tak do ko鎍a uczciwie. W ka盥ym b康 razie – nie ma jednej przyczyny, jest to sprawa z這穎na
A jak to ilo軼iowo wygl康a w woj. tarnopolskim?
Ostatni spis ludno軼i w obwodzie tarnopolskim wykaza, 瞠 mamy tu 3.800 osób narodowo軼i polskiej. 10 lat temu by這 6.700.
W samym Tarnopolu 10 lat temu by這 1700 Polaków, dzisiaj – tylko 1200 zadeklarowa這 swoja polsko嗆.
Jakie sprawy tu, w Tarnopolu, s dla Polaków najwa積iejsze? Czym 篡je to 鈔odowisko?
Generalnie jest ci篹ko. T bied wida go造m okiem. Polacy na Ukrainie otrzymuj troch darów, ale najwa積iejszym dla nas darem by豉 nauczycielka. Przys豉na tutaj przez polskie Ministerstwo Edukacji Narodowej uczy w szko豉ch niedzielnych ju trzeci rok. Ale niedawno do鈍iadczy貫m przykro軼i. Jestem prezesem Stowarzyszenia Uczonych Polskich na Ukrainie, a ta ksi捫ka „Polacy w Kijowie”, mojego autorstwa, powsta豉 w ramach tego Stowarzyszenia. Na publikacj tej ksi捫ki trudno mi by這 znale潭 sponsorów w Polsce, cho wszyscy mówili, 瞠 temat jest wa積y i aktualny, ale jako wyczu貫m, 瞠 podzia造 polityczne w Polsce, ró積e opcje, nie sprzyjaj autentycznemu wsparciu mniejszo軼i polskiej na obecnej Ukrainie.
Panie profesorze, na publikacje ukrai雟kiej mniejszo軼i w Polsce id nieustanne dotacje z Ministerstwa Kultury, a wi璚 z kieszeni polskiego podatnika. Czy w tym konkretnym , przedstawionym przez pana przypadku istnia豉 jakakolwiek mo磧iwo嗆, aby strona ukrai雟ka pokry豉 cho熲y minimaln cz窷 kosztów, skoro my w Polsce finansujemy tyle przedsi瞝zi耩 dla mniejszo軼i ukrai雟kiej?
W豉郾ie zosta這 przywrócone Ministerstwo do Spraw Mniejszo軼i Narodowych na Ukrainie, którego los by troch dziwny. Powstawa這 i znika這, by這 Ministerstwem, a potem sta這 si jakim komitetem pa雟twowym, ale w tej chwili ten komitet istnieje. Nawet w strukturach administracji obwodowych istnieje taka komórka, ale kiedy si tam stawiam to zawsze mówi, 瞠 im zaledwie wystarczy tylko na pensje dla swoich pracowników, natomiast na jakiekolwiek faktyczne finansowanie dzia豉lno軼i mniejszo軼i narodowych - ju nie starcza 鈔odków.
畝dnej wi璚 dotacji, nigdy od pa雟twa ukrai雟kiego nasza organizacja nie dosta豉.. Prawda, miejscowa Rada Miejska daje nam prawo korzysta z tej siedziby, w której w tej chwili jeste鄉y, na niez造ch warunkach. P豉cimy niewielki czynsz, ale ju wszystkie inne rzeczy op豉camy w normalnej wysoko軼i z w豉snej kieszeni, ze sk豉dek cz這nkowskich czy z pomoc Polski.
Istnieje w Kijowie specjalna redakcja, która w swojej gestii ma wydawnictwa mniejszo軼i narodowych. Pami皻am – rok temu zwrócili鄉y si do nich, a oni nam postawili warunki: musimy szuka pieni璠zy na pokrycie kosztów publikacji. Oni wnios symboliczna sum, ale reszt – musimy znale潭 sami. Wi璚 co to za pomoc? A kiedy jeszcze zobaczy貫m osobi軼ie jako嗆 tej ich produkcji, no to zrezygnowali鄉y i poszli鄉y do Wydawnictwa Dominika雟kiego, które wyda這 nam w豉郾ie t ksi捫k.
A z jakich funduszów uda這 si Panu pokry koszty jej druku?
Koszty druku pokry豉 Fundacja Pomoc Polakom na Wschodzie (dwie trzecie). Jedn trzeci da豉 Wspólnota Polska.
Na tych przyk豉dach wida, 瞠 utrzymanie polsko軼i na tym terenie to sprawa ogromnie trudna. Na ile pomaga wam ko軼ió? Jak pan ocenia rol ko軼io豉 katolickiego w tym wspólnym dzia豉niu?
Sytuacja ko軼io豉 na Ukrainie kiedy by豉 bardzo trudna. Dzi mamy tu oko這 800 parafii, mamy odrodzona ca陰 struktur ko軼io豉 rzymskokato-lickiego i to 篡cie religijne naprawd si rozwija. Prawda, w ostatnich latach w ko軼iele rzymskokatolickim zasz豉 znacz帷a zmiana tzn. wprowadzono j.ukrai雟ki i j.rosyjski do liturgii, co by這 zwi您ane z tym, 瞠 wi瘯szo嗆 wiernych stanowi豉 ludno嗆 niepolska, a je郵i nawet i cz窷ciowo polska – to na codzie nie pos逝guj帷a si ju j.polskim. Tutaj trzeba powiedzie wyra幡ie, 瞠 w cz窷ci zachodniej Ukrainy j.polski dominuje w 篡ciu ko軼io豉, natomiast na wschód od Zbrucza, niestety,
j. polski spotyka si do嗆 rzadko. W mojej wsi rodzinnej, w Panasówce, gdzie si urodzi貫m, ojciec przyszed z ko軼io豉 i powiedzia:
- Ja nie rozumiem co si dzieje, bo ksi康z proboszcz og這si, 瞠 nast瘼na msza b璠zie po ukrai雟ku.
- No i co 瞠軼ie zrobili?
A my鄉y si nie rozchodzili. Poszli鄉y z ko軼io豉 do zakrystii i powiedzieli鄉y ksi璠zu, 瞠 my sobie nie 篡czymy tego, my ten ko軼ió sami wybudowali鄉y z wielkim trudem i 篡czymy sobie, 瞠by by u nas
j. polski, bo jeste鄉y do niego przyzwyczajeni. Tak wi璚 ksi康z proboszcz poszed do ludzi, zgodzi si z nami i powiedzia: - Nie zmieniamy. W tym ko軼iele jest bez zmian, tylko og這szenia duszpasterskie s w j.ukrai雟kim
Czy mamy rozumie, 瞠 tam, gdzie spo貫czno嗆 polska jest zdeterminowana, gotowa stawi opór, - tam mo瞠 liczy na to, 瞠
j. polski pozostanie?
Uwa瘸m, 瞠 tak. Jest tutaj wielka rola samych wiernych. Je郵i oni 篡cz sobie w sposób zdecydowany j. polskiego – ksi康z godzi si.
U nas w Tarnopolu s w niedziel dwie msze w j. polskim i jedna w
j. ukrai雟kim. I prosz sobie wyobrazi, 瞠 na tej ukrai雟kiej mszy jest zdecydowanie mniej wiernych. To co znaczy!
Czy m這dzi ludzie st康, z Tarnopola, maja szans na wyjazd na wakacje do Polski?
W tym roku Wspólnota Polska nie mia豉 鈔odków, ale nawi您ali鄉y kontakt z tarnopolanami w 畝rach, w lubuskim, i oni nas zaprosili.
W ramach wskrzeszonej organizacji harcerskiej w Tarnopolu - od nas wyjecha這 na obóz harcerski do 畝r10 dzieci, jest tak瞠 wycieczka do Krakowa dla uczniów szkó趾i niedzielnej. Zorganizowa豉 j , pochodz帷a
z Krakowa, nauczycielka ze szkó趾i niedzielnej. Niestety jest to kropla w morzu potrzeb...

Rozmow dla potrzeb Polskiego Radia w USA notowa豉
Danuta Skalska

2007-06-11 11:18:04


WsteczW g鏎Strona startowaMapa serwisuKontakt